Op basis en middelbare scholen is er steeds meer aandacht voor hoogbegaafde kinderen. Zij krijgen speciale aandacht om te zorgen dat zij voldoende begeleid worden in het basis- en voortgezet onderwijs. Maar hoe zit dat daarna? In het Hoger Onderwijs? Ik hoor je denken, maar een hoogbegaafde jongere gaat toch gewoon naar de universiteit, desnoods een dubbele studie, daar wordt hij dan toch meer dan voldoende uitgedaagd? De praktijk wijst helaas anders uit.
Wanneer men het heeft over hoogbegaafdheid wordt er vaak alleen gedacht aan een hoog IQ, oftewel boven de 130. Maar hoogbegaafden zijn niet alleen cognitief sterk. Zij kenmerken zich bijvoorbeeld ook door een rijkgeschakeerde emotionele binnenwereld, hun creativiteit en behoefte aan autonomie.
“Een hoogbegaafde is een snelle en slimme denker, die complexe zaken aankan. Autonoom, nieuwsgierig en gedreven van aard. Een sensitief en emotioneel mens. Intens levend. Hij of zij schept plezier in creëren.” (Kooijman-van Thiel, M. (red.) 2008)
Ongeveer 2 procent van alle mensen in Nederland is hoogbegaafd, waarvan naar schatting één derde vastloopt in hun werk of studie. Het hebben van te weinig uitdaging, verveling, hoge eisen stellen aan zichzelf, kunnen onder andere leiden tot een bore-out of burn-out. Op hogescholen en universiteiten ligt het percentage hoogbegaafden hoger: naar schatting heeft ongeveer 10% van de studenten een IQ van 130 of hoger. Maar de kans op uitval van hoogbegaafden in het Hoger Onderwijs is groot.
Er zijn meerdere redenen die kunnen bijdragen aan het vroegtijdig staken van de studie door hoogbegaafde studenten. Hieronder worden 8 veelvoorkomende redenen besproken.
De meest voor de hand liggende oorzaak van uitval van hoogbegaafden in het hoger onderwijs, is motivatieproblemen. De studiestof is te makkelijk, het studietempo gaat te traag, of ze hebben gewoonweg zoveel een uitlopende interesses dat ze snel verveeld raken als ze maar met één onderwerp bezig zijn.
Een ander minder bekend probleem is dat er voor hoogbegaafden een groot gat tussen de middelbare school en de hogeschool/universiteit zit. Waar leerlingen op de middelbare school met een eigen mentor nog goed worden gestuurd en begeleid naar het behalen van hun diploma, wordt er op de hogeschool of universiteit van studenten verwacht dat zij zelfstandig aan de slag gaan met studiestof. Dit is voor elke eerstejaars student wennen, maar voor hoogbegaafde studenten een extra uitdaging. Dit komt omdat zij op de basis school en middelbare school nooit echt iets hebben hoeven leren en veelal op begrip hun cijfers hebben behaald. Hierdoor hebben zij veelal onvoldoende executieve vaardigheden ontwikkeld om zelfstandig met de studiestof aan de slag te gaan. Gebrekkig timemanagement – plannen & organiseren van eigen tijd – kan hen dan bijvoorbeeld parten gaan spelen. Ook kunnen zij te optimistisch denken en weerstand hebben tegen het ineens wel hard moeten werken.
Ook kan het zijn dat hoogbegaafde studenten moeite hebben met de reguliere manier waarop het aanbod van de studiestof wordt aangeboden. De meeste hoogbegaafde studenten verwerken informatie top-down en zijn sterk visueel ingesteld. Dit betekent dat zij allereerst het algehele systeem van informatie willen overzien, waarna zij de deel-stukjes in dit algehele betekenisvolle systeem goed kunnen plaatsen en begrijpen. Het reguliere onderwijs is vooral bottom-up en talig ingericht. De informatie wordt in kleine behapbare stukken aangeboden, waarbij studenten langzaam naar het geheel van informatie toewerken. Voor de meeste hoogbegaafde studenten is deze manier van informatie verwerken niet logisch, onoverzichtelijk en betekenisloos. Enorm frustrerend als het je maar niet lukt om losstaande voor jou betekenisloze studiestof te onthouden en reproduceren. Dan komt de twijfel om de hoek “ik was toch juist slim, waarom kan ik dit nou niet?”, het zelfbeeld van hoogbegaafde studenten kan dan tijdens het eerste studiejaar een flinke knauw oplopen.
Sommige hoogbegaafde studenten zijn daarnaast ook perfectionistisch ingesteld. Hierdoor kunnen ze maar blijven doorgaan in het verbeteren en finetunen van een opdracht, of verzeild raken in maar steeds meer informatie willen verzamelen en uitzoeken alvorens ze aan een opdracht starten. Een scriptie schrijven kan daardoor een ware uitdaging zijn. En het studeren kan hierdoor tot stress en overspanning leiden. Want waar houdt het op met informatie vergaren? Er is altijd wel nog meer nieuws te ontdekken, dat allemaal begrepen kan en moet worden. Het perfectionisme kan er mogelijk ook toe leiden dat hoogbegaafde studenten een lager zelfbeeld hebben. Dit gaat dan vaak gepaard met faalangst. Bang zijn dat ze het niet goed genoeg doen, dat ze fouten maken, dat ze het verknallen. In de ogen van hoogbegaafde studenten kunnen zij alleen iets verknallen als zij daadwerkelijk ook geleerd hebben en zij toch een minder hoog cijfer (een 8 i.p.v. een 10) halen dan verwacht. Niet leren en net “goed genoeg” een 6 halen is een veiligere optie, waarbij geen angstgevoelens worden opgeroepen. Op de basisschool en middelbare school kwamen zij hier nog mee weg, maar op de hogeschool of universiteit is niet leren vaak geen optie meer. Leren en tentamens maken kan daarmee een behoorlijk stressvolle aangelegenheid worden.
Ook kunnen hoogbegaafde studenten juist last hebben van succesangst. Bij succesangst zijn studenten juist bang dat zij het beter doen dan een ander, dat zij succes hebben. De angst is dan om té competent of succesvol in de ogen van anderen te zijn en daardoor door vrienden of studiegenoten afgewezen te worden. Zoveel meer succes hebben, betekent namelijk dat je jezelf buiten de groep plaatst, en anderen die het minder goed doen hierdoor wellicht teleurstelt. Zowel succes- als faalangst kan zichtbaar worden in uitstelgedrag, onderpresteren, vermijdingsgedrag of zelfs zelfsabotage. De hoogbegaafde student houdt zich bewust “kleiner” dan hij werkelijk aankan. Deze strategie zorgt ervoor dat hoogbegaafde studenten veelal onder hun niveau presteren.
Bij hoogbegaafdheid wordt er meestal alleen gedacht aan hoge intelligentie, maar het is meer dan dat. De manier van waarnemen van hoogbegaafde studenten wordt getypeerd als ‘hoog gevoelig’. De zintuigen van hoogbegaafde studenten nemen veel prikkels waar en zij nemen die prikkels ook eerder waar. Omdat hoogbegaafde studenten veelal rationeel zijn ingesteld, houden zij weinig rekening met dit emotionele deel van zichzelf. Op termijn kan dit dan tot overprikkeling leiden.
Ook kan het zijn dat hoogbegaafde studenten zich eenzaam voelen, doordat zij weinig peers treffen die hetzelfde denkpatroon, humor en interesses hebben als zij zelf. Ook kan socializen soms lastiger zijn, omdat ze meer moeite hebben om zomaar over koetjes en kalfjes te praten. Daarnaast kunnen de hoge verwachtingen die zij van anderen hebben hen teleurstellen.
Betere begeleiding van de kwetsbare groep hoog getalenteerde studenten is dus erg belangrijk om uitval in het Hoger Onderwijs te voorkomen. Vanaf het najaar 2019 is er daarom een speciaal landelijk netwerk Hoogbegaafden Hoger Onderwijs (HB-HO) opgezet, dat Hogescholen en Universiteiten gaat informeren over het belang van toegespitste begeleiding. De pioniers in het ontwikkelen van speciale begeleiding van hoogbegaafden studenten zijn:
Gaat het studeren niet zo lekker of overweeg je met jouw studie te stoppen? Het is belangrijk om uit te zoeken wat jouw unieke persoonlijke kenmerken en jouw talenten zijn. Ga na wat voor rol hoogbegaafdheid hierbij speelt. Waar loop je tegenaan en wat gaat wel al goed. Maak hierbij gebruik van de volgende uitdagingenlijst.
En pak je uitstel- of vermijdingsgedrag aan:
Wil je meer weten over hoogbegaafdheid? Of ben je op zoek naar lotgenotencontact dan zijn er verschillende netwerken die zich bezig houden met hoogbegaafdheid.
Vanaf najaar 2019 is er een Landelijk Netwerk Hoogbegaafdheid Hoger Onderwijs (HB-HO) gestart, dat zich inzet voor meer informatie en begeleiding van hb-ers in het Hoger Onderwijs.
Daarnaast is er een Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen (IHBV) met heel veel informatie. Dit instituut kent ook een speciaal IHBV Jongeren Netwerk waarbij je je kunt aansluiten.
Deze blog is een bundeling van kennis/ informatie van de websites van het Nederlands Instituut voor Hoogbegaafdheid en Hoogbegaafden Hoger Onderwijs om te zorgen dat de hoogbegaafde scholier en student weet waar hij meer hulp en begeleiding kan vinden wanneer hij dit nodig blijkt te hebben tijdens zijn/haar studie.
Jongerencoach: “studiekeuzeadvies verkleint drempel om aan mentaal welzijn te werken.” De stap naar een psycholoog en jongerencoach is voor veel scholieren en studenten eentje die
Studie kiezen? Tackle de 7 Beren op de weg! Stel je weet in grote lijnen wel wat je leuk vindt en je hebt een paar
Welk studiekeuze adviesbureau kies je nu? 5 tips waar je op moet letten Het aanbod aan (online) tests en studiekeuze adviesbureaus is vandaag de dag
© 2019 Noblend